Kış Uykusu

Ceylan’ın Palme d’Or’lu filmi üç saat on altı dakika sürüyor ve bu sürenin neredeyse tamamı konuşmayla geçiyor. Filmin cesareti burada: Türk sinemasının görsel şairi olarak bilinen bir yönetmen, kariyerinin en sözel işini yapıyor.

Konuşmanın kendisi olay

Kış Uykusu’nda üç büyük konuşma sahnesi var ve her biri yirmi dakikaya yaklaşıyor. Aydın ile Necla, Aydın ile Nihal, sonra Nihal ile Hamdi. Bu sahnelerde kamera neredeyse hiç hareket etmiyor; kesme yalnızca konuşan değiştiğinde geliyor.

Alışıldık sinema mantığında bu bir kusur sayılırdı. Burada değil, çünkü filmin meselesi tam olarak sözün kendisi: haklı çıkma arzusu, iyilik yapma hâlinin nasıl bir üstünlük gösterisine dönüştüğü, entelektüel dilin insanı nasıl koruduğu. Aydın her tartışmadan galip çıkıyor ve her galibiyette biraz daha küçülüyor.

Işık ve mekân

Gökhan Tiryaki’nin görüntü yönetimi, dış sahnelerdeki genişlikle iç sahnelerdeki sıkışıklığı bilinçli olarak karşı karşıya koyuyor. Kapadokya manzaraları neredeyse hiç kullanılmıyor — turistik kart görüntüsüne düşmemek için sanki özellikle kaçınılmış. Buna karşılık otelin içi, tek kaynaktan gelen sarımsı ışıkla, bir çalışma odasının kapalılığıyla çekiliyor.

Filmin en güzel kararı, kışı bir dekor değil bir zaman ölçüsü olarak kullanması. Kar yağdıkça konuşmalar uzuyor, çıkış imkânı daralıyor.

Oyunculuk

Haluk Bilginer, Aydın’ı sevimsiz yapma tuzağına düşmüyor. Karakterin katlanılmaz olduğu anlarda bile bir haklılık payı bırakıyor ve seyirciyi rahatsız eden şey de bu: onunla aynı fikirde olduğunuz anlar var.

Melisa Sözen’in Nihal’i filmin en zor rolü. Uzun süre susan, sonra tek bir sahnede bütün birikimi boşaltan bir karakter; o sahnede tonu hiç kaçırmıyor. Demet Akbağ ise en az sözle en çok şeyi söyleyen isim.

Eleştiri

Üçüncü perdede, özellikle Aydın’ın av sahnesine kadar süren bölümde film kendi ritmini kaybediyor. Bu bölüm kısaltılsa hiçbir şey eksilmezdi. Ceylan’ın bütün uzun filmlerinde olan bir sorun bu: kesmekten çekiniyor.

Sonuç

Sabır isteyen, karşılığını fazlasıyla veren bir film. Sinemadan aksiyon bekleyene önerilmez; insanın kendini haklı çıkarma biçimlerine ilgi duyana mutlaka.